26 noviembre 2016

Fidel Castro p’iqt’iriwa jiwxatayna


 
http://e02-elmundo.uecdn.es
Tunka urasa niya chikani ukjawa, pä tunka phisqhani uru aka lapaki phaxsina, Cuba marka mayjt’ayaña p’iqt’iri Fidel Castro tataxa, llä tunka tunka maranïxasa, mä pacha markaparu jaltawayxatayna, jiwawayxatyna. Tata Raúl Castro sullkapawa, ukhama tukusxatapa, uraqpacharu televisión ukana yatiyaskäna.
 
http://cdn01.am.infobae.com
Cuba markapana turkakipstawi p’iqt’iri Fidel Castro tataxa khaya 2006 marana usuntxasawa, markapa sarayaña jaytawayxatayna. Ukatsa janirakiwa kunata usuntatätapsa yatiskataynati. Jiwirina amtaparjamaxa, jiwata janchipaxa nina nakhantayatäxaniwa, siwa. Jichhüru 26 lapaki phaxsinwa janchipxa chhaqhtayxapxani, ukhama sullkapaxa yatiyi.

Jupaxa khaya 1959 marana guerrillero isinaka uskuntasiwayasa uka Cuba markana Sierra Maestra qullunakaru makatawayxatayna. Ukaruwa, dictador ukana palla pallanakaparu jawsasa jupanakampi ch’axwatayna. Fidel Castro tataxa kawkiwa ch’axwiri masinakapa wakicht’ayasitayna. Sunkhanakasa jilantatkama, ch’uxña isinakankamaki, phusilasa ayt’asitkama, ukhamawa uka maraxa uka jach’a qulluna palla palanakaru suyantapxatayna. Ukana Fulgencio Batista dictador ukana palla pallanakaparu q’ala atipjanipxatayna, ukhamata Cuba marka qhispiwayxatayna.
 
https://ericyoungonline.files.wordpress.com
Ukhama, jani khiti yaqha anqäxa markanakana yanapat’ata atipjxasaxa, Rusia markampiwa mayachasitayna. Ukhamatxa uraqpachana wali uñt’atäxataynawa. Yamasa ch’iqankiri pulitikunakasa, ukhamaraki waranqa waranqa jaqinakawa jupatxa musparapxatayna ukhamaraki jupaxa, Fidel Castro  tataxa, uraqpachana wali uñt’ata, munata ukhamawa tukuwayxatayna. Niya phisqha tunka marawa markapa askiru, yäparu irpxaruwätayna.
 
http://p-gruporpp-media.s3.amazonaws.com
Ukjanakaxa aka uraqpachanxa, kupïxankirinakampi ch’iqäxankirinakampi pulitikanxa uraqpacha apnaqirïtayna, niyapuniwa khaya 1962 marana, guerra fría ukana, uka pä jach’a pulitika tantachawixa EEUU markampi Rusia markampixa ch’axwantapxatayna. (Qillqiri: Felix Layme Pairumani)

14 noviembre 2016

CHASKI PAMPA SAMKA


Chaski Pampana, Laymi Payrumanina utapana, wali aski amuyt’iri jilatanakawa jikthaptawayapxäna. Tunka kimsa uru lapaki phaxsita saraqki ukjawa ukhama jikispxäna. Mä wali amtaru puriñataki, mä qawqha, wali yatxatata aymara jilatanakaxa, markasana amtapa  sartayaña amtawayapxäna.
Mgter. Inti Chipana y Ph D. Dr. Marcelo Fernández

Jupanakaxa jichha mänxa suxtaniwa jikthaptawäna: Bolivia markata:  Ph D. Dr. Marcelo Fernández, ukxaruxa Ph D. Dr. Nelson Cutipa, Ukxaruxa Dr. H. C. Felix Layme Pairumani, ukxaruxa Argentina markatxa: Dr. Asunción Ontiveros, Araxtuqi Chile markatxa: Mgter. Inti Chipana ukhamaraki Ing. N. Herrera.






Ph D. Dr. Asunción Ontiveros

Markasana Ciencia y tecnología jalla uka sartayaña amta sartayañataki mä WALI JACH’A JIKTHAPTÄWI luraña amtapxi. Ukaru wali aka pachana amuyt’iri yatxata yatxatirinakawa uraqpachata Aka  Awiyälaru puripxani. Uka amtaxa, uka WALI JACH’A TANTACHÄWIXA, jutiri chika mara pasatanaka phaxsinakankaniwa.
Ph D Dr. Nelson Cutipa







Uka tantachawinxa ciencia y tecnología aymara ukaru muytatawa wali parlakipawäpxäni. Jichhaxa wali juk’ampi yatxatirinakaru jawillt’atäni, taqi lurañanakana, sasawa, amtapxi. Qullañana, Arquitectura ukana, ukatsa juk’ampinakana.

Tata Dr. Simón Yampara jupana tiliphunupa jikisaxa janiwa, janiwa khiti arsunirisa utjkxataynati, ukhamata inakiwa qawqhsa jawsaskapxatayna. Ukata wali jupatjama llakisipxi. Jichhaxa maya jikthaptäwinxaya jutchini, sasakiwa saskapxi. Maya jikthaptäwixa aka phaxsi tukusinkaniwa, sapxiwa. (Qillqiri: Felix Layme Pairumani)















05 noviembre 2016

Pä lamara jikisiyiri makina thakhi

Pirwa markana jilïripampi ukhamaraki Bolivia markana jilïripampiwa aka urunakaxa Sucre markana jikisiwäpxatayna. Jupanakaxa taqpacha ministro jupanakampi chikawa jikisiwayapxatayna. Ukan walja amtanakaruwa puriwayapxatayna. Wali amtkaya ukhamaraki munkaya ukaxa tren bioceánico sapxkixa ukawa.
http://images.hoy.com
Uka pä jach’a lamara jikisiyiri makina thakhixa kimsa yach’a markanaka jikisiyani, siwa. Brasil, Bolivia ukhamaraki Perú. Puerto de Santos uka Brasil markata qalltanisa Puerto de Il,o uka Perú markakamawa purini, siwa.
Perú markana Pedro Pablo Kucziynski jilïripampi Bolivia markana Evo Morales jilïripampi janira ministro jupanakampi parlkasa, panikiwa nayraqata jikist’asa, uka pä jach’a lamara jikisiyiri makina thakhita, parlakipt’apxatayna.
http://elcomercio.pe
Ukatxa Pirwa Presidente jupaxa: “Nayra amtanaka ukhamaraki jichha machaqa amtanaksa sartayaña munapxtha, uka corredor bioceánico uksa. Niya China markana jichhakiwa jisthxa, nayana amuyujanxa Bolivia uksa uka makina thakhixa pasañapa, janiwa uka Brasil ch’umi ch’umi muytaniñaxa walïkaspati.” Sataynawa.
http://img.europapress.net


Uka pä jach’a lamara jikisiyiri makina thakhi luratäñapatakixa, China markampi Alemania markampiwa qullqinakxa apnuqani, siwa. Ukhamaxa uka amtaxa phuqhaspachäniwa. Ukhamaraki markanakasatakixa irnaqañasa walirakiwa utjpachani. (Qillqiwa Félix Layme Pairumani)

09 octubre 2016

Pachaxchuru khumuntatanaka lunthatsxapxatayna

Tata Jorge Quispe, LA RAZON uka yatiyirina qillqirixa akhama yatiyani. Bolivia markasana kimsa tunka suxtanichaqanakana thakhiru chhukhxatasa luntatjirinakaxa utji, akaxa juk’a yatitakiwa, juk’ampiwa utjpaha, siwa.

La Paz-Cobija uka thakhinxa Brasil markana lunthatanakapawa, aliqapuniwa tantacht’asisa ukaxa, Pando ukhamaraki Beni markana, lunthatjaspaxatayna, siwa.
 
FOTO: ttp://www.eldeber.com.bo
http www.eldeber.com.bo
Maymaraxa, jiwasa markankiri, pä pachaxchu waliyt’apxatayna. Ukhama jilata Joed Churqui uksana, awtu apnaqirinakana Cámara Amazónica ukana jilïripaxa, yatiyatayna.

Akïrinakawa uka lunthatjaña kimsa tunkachaqanakaxa: Kimsaqallquxa Santa Cruz-Cochabamba thakhinkataynawa.

Kimsaqallquxa La Paz-Beni-Pando thakhinarakiki.  Pusixa Potosí-Oruro thakhinaraki, ukata yaqha pusiraki Sucre-Potosí thakhina. Kimsaraki La Paz-Cochabamba thakhinraki. Ukatxa kimsaraki Potosí-Tarija-Santa Cruz thakhinakanaraki. 

Jichhaxa, Viceministerio de Seguridad Ciudadana ukaxa Ministerio de Gobierno uksana awtu q’iwirinakana yanapt’ata, uka lunthatanakaxa kawkhanakankisa sasa, mä mapa luraskapxatayna. Lunthatanakaxa awtu sarkiriru, “rompe muelle” sata chaqanakana jalkatasaxa, pachaxchunakata khumunaka thakhiru williqanipxirïtayna. Ukata saraqt’xasaxa uka williqata khumunaka laqa apasxapxirïtayna. 

FUENTE:www.la-razon.com
Ukhama lurañatakixa awtunakani ukhamätayna lunthatanakaxa, siwa. Jani ukaxa pachaxchu sayt’ayasaxa riwulwirampi aykatasawa awtu sayt’asa kunxaya munapxchi ukanaka lunthatjapxirïtayna. Amstanxa lunthatanakaxa illapt’aña yänkamakirïtaynawa. Pirwata mantanirinakaxa Santa Rosa de Yata ukäkanakana lunthatapxirïtayna, ukaxa janira Rurrenabaque ukaru ukhamaraki Riberalta ukaru puriñankiwa. Brasileño lunthatanakaxa Puerto Evo Morales ukhamaraki Chivé ukachaqanakana sarnaqapxi, ukhama tata Churqui yatiyatayna.
 
www.la-razon.com

Akxata juk’ampi yatxatañataki aka mapa uñxat’apxma. Naya aka aymararu jaqukipirixa anchata thithitäxthwa. Kamisaraki lap’axa niyapuni q’ala manq’antxistu ukjaki lap’arasiña amtaskañänisti? … (Jaqukipiri: Félix Layme Pairumani)

03 octubre 2016

Fidel Ramirez jilïrixa qina qinxata arst’awayi

Jupaxa jilïri Machaqana Alcalde Municipal ukhamawa.

Machaqa markana, aka paya uru chika sata phaxsi qalltana, jichha maraxa, Machaqa marka irpiri Fidel Ramirez Mamani, uka qina qina thuqhuñxatxa, Machaqa markanxa akhama sawayiwa: “Jilata yatiyirinaka, jawillt’ata jilïrinaka,… Machaqan qina qina thuqhuña mayampi uñacht’ayäñani. … Aka thuqhuxa janira ispañulanakasa purinkatayna, ukjatpacha utjatapawa. Qinaya qinaya thuqhu, qinaya jawsaña thuqhu, ukhama. Jichhürunxa uka kuttayasinktanwa. Qhiphatxa «danza contestaria» ukampiwa waythapipxatayna”.

Jupaxa Tata Natalio Triguero, Tawrïri Mallkuwa
1780 maranakaxa tata kura manq’antxapxatayna,… Ukatxa 1921 uka maraxa «Sublevación» ukana q’aranaka tukjañataki, «corregidor» kankantxapxatayna…
Ukata «Presidente del Estado Plurinacional, con orgullo» jupasa qhichhwa aruna «Kura mikhu» sistu, ukaxa kura manq’ani, saña muni.


Ukhama qamasa uñacht’äwäñani, uthurunku lip’ichita qhawani, suriyawusa ayt’asita,… Uka kamachisa, Honorable Concejo Municipal ukana apst’asa, jach’anchatäpana,… Janiwa qarjayaña munapxksmati, …. 



(Qillqiwa: Felix Layme Pairumani)