26 julio 2016

Aymara Phust’awinaka

Ministerio de Cultura y Turismo Aymara markanakana phust’awinakapa CD ukana luqtawayi. Kawknirinakasa chhaqharaña munkänxa ukanakawa waruqt’ata, ucht’awätaraki, ukampirusa Proyecto Multinacional uksana, “Salvaguardia del Patrimonio Cultural Inmaterial de las Comunidades Aymaras” sutimpi aptawayaraki.
Kunjamasa sapa markanakaxa sarawina sarawinïkixa, juk’ata juk’atarakiwa chhaqharaña munaskänxa, nayra tumaykunakana ñanqhachiri sarawinakapatjama irpata. Kunjamasa: k’uchirt’awinaka, jayllinaka, thuqt’awinaka, isthapiwinaka ukhamaraki sarawinakasa, ukanakatjamawa Ministerio de Culturas, nayra thuqhunaka, ch’amañchawipampixa laqañchayataraki.
CD’s ukana, La Paz ukhamaraki Oruro markanakata aymara phust’awinakxa apthapiwayapxi, La Paz markanxa Waka Tinti uka kikiparaki Chiriwanu, kunjatsa Muncipio Umala markata juti, ukjaruxa Qina Qina Muncipio Santiago de Qallapa markata, ukxaruxa Uxusiri Tiwanaku markatpacharaki.
Oruro markatxa Jach’a Siku, Pinkillu, Tarqa, Anata ukhamaraki Llanu, kunaymani markanakata apthapt’atawa. Amtawixa jani mä qhipha uruxa chhaqharañapataki, aymara thuqt’awinaka yamakisa jutiri wawanakasa juk’ampi nayraru jach’aru uskupxañapatakiwa.

Amthapiñäni: Gobierno taypitpachawa chimpuntata Ley nº 3299 tunka payani urunaka saraqkipana diciembre phaxsitxa pasiri pä waranqha phisqha maranakana ukhamata Bolivia markana suma laqañchañataki. phust’awi, thuqt’awi, jayllinakapa ukhamaraki sarawinakapsa amtañataki. 

Qillqiri: Sonia Quispe - La Paz/Bolivia

22 julio 2016

Italaki Sikuri phunchhawi

Cantón Taypi CHIÑAYA, provincia Camacho, La Paz-Bolivia... AYLLU TAYPI sasa uñt’atawa, uka markana pasiri 16 de julio-Willka kuti phaxsina mä jach’a phunhhawiwa utjäna. Uka uruxa jach’a sikurinakana uru amtañatakïnwa. Walja ayllunakawa ukankapxäna. Ukana sikurinakampi kunjamasa nayrapachanxa phusapxirïtayna ukhamaraki thuqhupxirïtayna uka uñacht’ayapxäna. Ukaxa Italaki sikuri sutimpi uñt’atarakiwa.


Uka phunchawixa sapa marawa utji, sapxiwa. Ukaxa markasataki wali kusawa, jani jiwaspacha, amtanakasata, luratanakasata unxtasipxkañänixa, ¿khitisa jiwasataki sartarapistani? 


Aka markanxa, jichha kutixa, kunärsasa, janiwa atipirixa utjirïkiti. Ukhamawa Originario markana sarawipaxa, atipasiri utjixa, jaqixa nuwarasxapxiriwa. Chiqasa jalla ukhama k’umara chuymampi irptañawa wakisi. 


Uñacht’ayänwa ayllu TAYPI Chiñaya ukhamaraki ayllu TAYPI JANQ’U UMA, ayllu TAYPI LLIJI LLIJI, ayllu TAYPI PUJRAKA, ayllu TAYPI MURUQARQA. Sapa maya pä sikuri tamankamawa Ukaxa festividad originaria de sikuri mayor,  achachilanakatpacha ukhama, sutiñchata.



Qillqiri: Jaime Calamani

Nayra irpirinakana thakhi sarañapa

Viceministerio de Descolonización ukhamaraki organizaciones sociales jach’a tamanakana irptawinakapampiwa Tupak Katari ukhamaraki Bartolina Sisa ruta ukaxa lurasiwayani. Mayïri ukaxa Ayo Ayo Sullkawi markata Peñas Qarqa markakamawa luraña qallatawayani. Payïri ukaxa Ocuiri markata qalltawäsina Pampa Jasi markakama, Provincia Loayza ukana, luratarakïni.

Amtawina uñtawipaxa Escuelas de Formación Política utt’ayañatakiwa, ukhamaraki turismo comunitario jach’añchayañataki, ukampirusa nayra irpirinakana sarnaqawinakapata yatiyañatakiwa. Ukxaruxa proyectos comunitarios productivos ayllunakana sarawinakapa laqañchäñatakiwa.


Jach’a Ruta thakhi ch’amañchañatakixa gobierno taypin irpirinakapampi irnaqatäskiwa, ukhamata jichha maranxa chikatarusa puriñlayku.

Tupak Katari ukhamaraki Bartolina Sisa awichana sutipxaruwa uka Ruta ukaxa lurt’ayatäni, yuriwi markanakapata ukatxa kawkharusa jiwayapxatayna ukjakama, ukatsa uka amtañatakiwa. Escuelas de Formación Política utanakanxa wayna tawaqunaka líderes irpirïpxañapatakiwa wakicht’askapxi.

Qillqiri: Sonia Quispe

18 julio 2016

Municipio Guaqui markana phunchhawipa

Nayraqataxa aka phunchhawixa aka Waki markanxa qallantaniwa, k’ajtayañampi iglesia apóstol Santiago banderanakampi, aka Bolivia markasana ukhamaraki Santiago tataru wali waynaki isthapiyañampi, janq´u caballopana ukhamarakiwa jiliri irpirinakatakixa aka Guaqui municipio markanxa jupanakatakixa pustuchapxarakiwa qunuñanaka iglesia nayraqataru uñjapxañapataki.


Jach´a phunchhawi aka Guaqui markanxa, walja thuqhurinaka purintanipxani aka apóstol Santiago jach´a tataru amtañataki, aka Guaqui markana, ukaxa phuqhasiniwa aka urunaka: pätunka mayani, pätunka payani ukamaraki pätunka kimsani (21, 22 y 23) aka willka kuti phaxsina 2016 marana. Aka jach´a thuqhuntasa mantantawinxa, llätunka murinu tamanakawa apóstol Santiago jach´a tataru amtawäpxani, p´iqinchiripampi p´iqinchiripampiwa sapa tamanakaxa mantantanipxani.


Phunchhawixa Guaqui markanja uywa jiwayañakampi sapa p´iqinchiri tamanakana utanakapana aksa Guaqui markana, pä tunka mayani  (21) urunaka saraqkïpana aka willka kuti phaxsina qallantawayani. Ukhamarusa jach´a mamtantawixa aka viernes (22) patunka payani julio phaxsina, aka 2016marana, qallantaniwa. Aka jach’a plaza 25 de julio uksarkama wali suma isthapt´ata chima murinanaka, chulitanaka, achachinaka juk´ampinaka mantantapxani, plaza muytankasa iglesia nayraqata mäkipäwasa ch´iqaru kupiru wali ch´amampi sartasina thuqhuña uñacht´ayapxani. Aka pachata llätunka kimsa tunka k´atanaka saraqkäpana (9:30 am). Ukanxa jach´a irpiri aka Guaqui markana alcaldesa Arq. Gladys Arce Mendoza ukhamaraki mayni jilïrinakampiwa ukankapxarakini, ukhamaraki ukankapxarakiniwa Concejo Municipal, ukampisa aka thuqhurinakaxa balseada ukarusa sarapxarakiniwa. Ukanxa muytawäpxani ch´alljasiwäpxani  mantkasinsa mistkasinsa. Ukhamawa aka uruxa tukusiwayani. Ukampisa sábado uruxa pätunka kimsani (23) saraqkïpana willka kuti phaxsina utjarakiniwa: tradicional diana, wali alwata, phisqha alwatpacha plaza 25 de julio mantantanipxani. apóstol Santiago jach´a tataru aruntasa Plaza muytawapxani, ukhamawa aka jach´a phunchhawixa aka Guaqui markana phuqhasiwayani.


Qillqiri: Willy Mayta Mayta, Guaqui - Bolivia

07 julio 2016

Titi Qaqa quta manqha yänakata yatxatapxani

Arqueología Subacuática en el Lago Titicaca Foto: CTB-CIBA
Niyawa 2016 marana “Proyecto del Lago” sutini mä jacha amtawixa qalltawayi, quta thiya jak’ankirinakaru yanapt’añataki. Pasiri 27 willka kuti phaxsina, Copacabana markana Cooperación Técnica Belga (CTB) ukhamaraki Ministerio de Culturas y Turismo (MdCyT) ukankirinakawa, 13 Alcaldia ukankirinakampi, mä tantachawi Hotel Gloria taypina tantachasiwäpxi.

Kunjamsa aka  jach’a amtawixa sartaski ukanaka qhananchapxi, turismo ukhamaraki arqueología irnaqañawa amtataraki, arqueología ukatuqita yatxatañatakixa tata Christophe Delaere jupawa purinitayna, khaysa Bélgica Markata, boliviano arqueólogo jupanakaru, kunjamasa uma manqhana irnaqañaxa, ukxata yatichiri.

Ukhamarakiwa turismo ukatuqita ch’amanchaña amtapxatayna, quta thiyana irnaqirinakaru amuyt’ayañataki, amparampi yänaka luratanaka wakicht’ayapxi, ukhamaraki uta qurpachaña mayt’irinakaru.

Alcalde jupanakaxa purinipxataynawa pachpa Copacabana markata, Tiquina, Puerto Perez, Guaqui, Pucarani, Ancoraimes, Batallas, Puerto Acosta, Santiago de Huata ukhamaraki Tiwanaku markata purinipxatayna. Walja jilata kullakanakarakiwa uksaru sarantapxatayna. Escoma, Tito Yupanqui ukxaruxa Puerto Carabuco ukankirinakaxa janiwa sarapxkataynati.


Aka Proyecto del Lago jach’a amtawixa kimsa marawa irnaqatarakïni, sasinawa yatiyanipxaraki CTB-MdCyT ukatuquita yatiyanipxaraki. 

Qillqiri: Franz G. Laime P. - Copacabana/Bolivia

02 julio 2016

Una lingüísta es la "Cholita Paceña 2016"

Jupaxa Ana Gabriela Mamani satätaynawa. Jupaxa Jamp'aturi ukankirïtaynawa. Juparu arkirixa Sonia Jurado satarakïtaynawa. Jupaxa Zongo uksatarakïtaynawa.
Plaza San Francisco ukaxa wali jiwakiwa uka k'acha tunka paqallquni imilla wawanaka k'achaht'ata uñtasiwayatayna.
Ana Gabriela Mamani y Sonia Jurado

Ukanxa janiwa kawkïrisa ancha k'acha uñtani ukaki uñstawaykataynati, jani ukaxa jiwaspachäña, khitïtansa ukanakawa mantana, pullirana, sumiruna uskt'ataxa uñacht'ayasiwätayna.
Chhijllt'añatakixa akanakawa tumpatätayna:
Chuqi Yapu municipio ukxata suma uñt'aña,
isita wali uñaqt'ata sartiri,
tawaquna uñtatapa, sartatapa, yatitapa,
aymara aru suma yatitapa,
wali kusa muytatapa, sartatapa, uñtasitapa,
UKHAMARAKI yaqha amuyt'atanakampi, ukawa pataka puntuna jakhthapitätayna.

"Chuqiyapunkiri chulaxa sirwintata uñt'atakïnwa, ukatsa wali yäqata yatxatirirusa tukuraksnawa"  sataynawa, Ana Gabriela Mamani kullakaxa. Jupaxa Achachi Qalana yurirïtaynawa. Jupaxa ukhamaraki Lingüística uka Universidadadana yatintaña tukuyatayna. Jichhaxa jupaxa aymara aru parlaña yatichaski, siwa, El Diario yatiyiri qillqataxa.

MARA T'AQA 5524

El alba del Illimani
Markasaxa mä marampi machaqa mara amtawayapxi. Juk'ata juk'ata uka uru uruyañaxa juk'ampi sartaskakiwa. Tiwanaku markanxa wali uruyapxatayna, janisa Presidentexa uka markaru puriwaykchixa, nayra mara maranakjama wali jaqixa phuqhakïskataynawa. Ukaxa, markasatakixa, wali kusawa.

Ukhamarakiwa Chuqi Yapu markansa uru machaqa mara amtañaxa utjawayi, taqisa Illimani Khunu Qullu uñtatkamakiwa jiwasa jaqinakaxa, inti jalsu, suyantapxatayna.