06 julio 2017

SAXAMA ACHACHILAXA WALI WAQAYCHATAXIWA

SAJAMA http://www.viacha-tours.com

Saxama sutimpi uñt’ata khunu qulluxa Oruro marka uraqinkiwa. Ukhama lluquru uñtata khunu qulluxa Chungará ukhamaraki Tambo Quemado uka markanaka niya jak’ankiwa, taqituqita uñtkaya qulluruxa Aymara, Qhichwa, Uru arunaka parlirinakaxa SAXAMA ACHACHILA sutimpiwa wali munasiñampi yupaychapxi, taqi jupanakaxa taqina yäqata awkikaspasa jani ukaxa taqi jaqiru uywasiri Jach’a Tatakaspaxa ukhama uñjapxi, ukhama uñjapxaraktana. Nayrapachatpacha jichhakamasa ukhamakipuniskiwa, akata qhiparu ukhamakipuniskpachaniwa.
SAJAMA ExpedicionesSajamahttp://www.guiasbenasque.com

Ukhama taqina uñt’ata jach’a qulluruxa (6.542 msnm) kastilla arunxa ACHACHILA SAJAMA sapxarakiwa. Aymara arunxa SAXAMA ACHACHILA sapxtanwa, ukhama sañawa, ukhamañapawa Aymara aru thakhinxa. Jichhaxa, khaya 1939 maratxa German Busch sutini Bolivia marka irpirina yanapt’apampixa, Parque Nacional Sajama sutimpiwa sutiyapxatayna. Jichhakamasa ukhama sutimpi uñt’atakipuniskiwa.
 
http://www.turismonuevocontinente.com
Saxama Achachilaxa Turku ukhamaraki Curahuara de Carangas uka municipio uraqinaka taypinkiwa. Jichhaxa uka jak’a ayllunakana jakasirinakaxa Destino Turístico Comunitario Sajama sutini amtampiwa nayraqataru sarantaskapxi. Uka aski amtaxa uka khunu qullu uñjiri saririnakaru katuqañatakiwa wakicht’ayasipxatayna. Ukatakixa yaqha markata jutiri jaqinakatakixa qurpachasiña utanaka, suma muxsa manq’añanaka wakicht’ayañataki, jiwaki yänaka aljañatakiwa uka ayllunkirinakaxa chamacht’asiskapxi. Ukankirinakaxa chiqpachapuni wakiskiri yanapt’asiñatakiwa ukhama lurañampixa jichhata uksaruxa sarantapxani.
 
http://www.entornointeligente.com  tomas-elias-gonzalez-benitez-BOLIVIA

Saxama jach’a khunu qulluru puriñatakixa, Chili markarusa sarksna ukhama jalasaxa, La Paz markata mistusinxa Patakamayaru purisina kupituqiru sarasaxa Tambo Quemado uknama sarañawa. Oruro markata sarasaxa Turku marka pasakiptawayasaxa Qusapa uknama puriñarakiwa. Uka qullana uraqiru puriñatakixa thuru isinakampi isthapt’asisa sarañawa. Ukhamaxa, khayana jikisxañani. Jikisiñkama!

Mama yatichirixa, Qhichwa yatiqasaxa yaticharakitaynawa

Argentina markanxa mayni yatichiri mamaxa, Qhichwa aru yatiqasaxa yatiqiri wawanakaparuxa yaticharakitaynawa. Uka mamana Qhichwa aru yatichiripaxa Putusi markankiri Juan Lázaro Méndolas satätaynawa. Uka tata yatichirixa Qhichwa aruta jaylliña yatichkasaxa uka aru arsuñwa yatichxarakitayna. 

http://www.la-razon.com  Juan-Lazaro-Mendolas
Niya taqinsa yatitaxarakiya. Bolivia markasanxa Qhichwa aruxa wali waqaychataya, ukata Argentina markanxa janiwa niyasa ukhamakxiti, ukhampachasa uka yatichiri mamaxa jiwasa marksata saririnakana wawanakaparupï yatichataynaxa, uka uñjasawa jichhaxa askinaka sumpacha yaticht’añatakixa, pachpa arupata arxayt’asawa wawanakaruxa amuyt’ayaskatapa. Yatiqiri wawanakaxa, yatichiripana arsuña pantjasipanxa jank’akiwa yanapt’apxiritayna.
 
https:// static.diariouno.com.ar    Juan LázaroMéndolas
Khaya markanxa, “Idioma  e Identidad Quechua” sutini wakichawi taypiwa Instituto de Educación Superior 9-009 ‘Tupungato’ ukana kunaymana sarnaqawisata arutasa amuyusata yatxatañatakixa waljaniwa taqi chuyma yatiqt’askapxatapa. Ukanxa mama Nora Castellanos yatichirixa Qhichwa aru yatiqatayna, uka aru yatiqasinxa Bolivia markankiri jaqinakana wawanakaparuwa Qhichwa aru parlaña yatichxarakitayna. Ukhama amtaruxa Argentina marka Ministerio de Cultura ukankiri irpirinakasa ch’amanchapxarakitaynawa.
 
http://losandes.com.ar        Juan Lázaro Méndolas.
Ukhama aski yaticht’awi yatiqawixa La Arboleda, El Zampalito de Tupungato uka markanakana nayraqataru sartayatatapawa. Jichhaxa yatiqiri wawanakana awki taykanakapasa, yatichirinakasa ukhamaraki irpirinakasa taqi chuymarakiwa ukhama aski yaticht’aña utjipana ch’amanchaskapxi, ukaxa taqinitakisa walikipuniwa sapxataynawa.
 
Juan Lázaro Méndolas   http://www.losandes.com

Aka yatiyaxa willka kuti phaxsi 29 uruwa La Razón Digital ukankirinakaxa qhanancht’apxatayna, uka uñxatt’asawa arusata qhanancht’apxtana. VHT 07/01/2017

30 junio 2017

TITI QAQA QUTAXA, JICHHA URUNAKAXA USUTAPUNISKATAYNAWA

Niya taqinisa yatxtanwa. Titi Qaqa sutini qutaxa pata thaya uraqinxa Bolivia ukhamaraki Perú markankiwa, uka pä marka chika taypina niya payaru jaljatäkaspasa ukhamawa. Nayrapachanakaxa jaqi aru, pukina arunaka parlt’asirinakawa uka Qullana Quta lakanakana jakasipxatapa.
 
https://upload.wikimedia.org
Jichhaxa mayaxa aymara sata; pukina aruxa chhaqhata; janiwa arsurinakapaxa ujkxiti. Ukhampachasa jani jaqini aruxa, jaqi aruninakana runa simi aruninakana arsutäskarakiwa, kaskilla aru arsurinakasa arsuskapxarakiwa. Uka arunakaxa qullunaka, jawiranaka, uraqinaka kunaymana yänakampchika arsutakïskiwa.
Aymara arunxa yaqhipa arunakaxa janiwa amuyañjamäkiti, ukhamäpanxa aymara arst’asirinakaxa munkiri jani munkiri aymararu tukuyapxtana, qhichwanakasa ukhama lurapxaraki. Uka quta lakanakana janisa yaqha arunakaxa nayra pachaxa parlatäkaspana ukhamaki amuyxapxtana. Bolivia markasanxa, PUQUINA aruxa utjkaspasa ukhama marka irpiri tukuri jaqinakasa Tayka Kamachina qillqantapxatayna, jichhaxa qhananchamaya sataxa janiwa kamachañsa yatkxapxiti.


Pasiri urunakaxa Puno marka jak’ana jakasiri Gran Unidad Escolar San Carlos yatiña utana yatiqiri jisk’a imilla yuqalla wawanakaxa Titi Qaqa quta jak’anakana utjirinaka julli (fotografía) taypiwa uñacht’ayapxatayna. Jichha uka quta lakanakana jakasirinakasa, uka jak’a jawira lakanakana jakasirinakaxa kunjamsa q’añunakampi warantasaxa ñanqhachaskapxi ukanakwa uñacht’ayapxatayna.
http://i1.trekearth.com

Ukhama qhananchaxa Perú markankiri Anapia markana yatiqiri wawanakawa jullinaka wakicht’ayasaxa mä julli qhathu wakicht’ayasaxa markachirinakaru jawsthapipxatayna. Chiqpachapuniwa uka qhathuruxa Perú marka irpirinakaxa purintapxatayna, qhanpachaxa Oficina Desconcentrada del Ministerio de Relaciones Exteriores de Puno, Iván Silva Rivera, jupana yanapt’apampixa uka amtaxa “Qotamamau Jimaski - Madre Lago Muriendo” (Quta Mamawa Jiwaski) ukhama arunakampiwa phuqhasitayna. Ukhama sasawa LOS ANDES Puno markankiri yatiyirinakaxa willka kuti 29 urükïpana qhananchapxi.
 
https://locuraviajes.com
Chiqpachasa Titi uñtani wiñaya Qullana Qutaxa qhanpachapuniwa kunaymana t’unanakampixa yanqhachatäski. Titi Qaqa qutaxa jichha urunakaxa usutapuniskiwa, uka Quta Mama usutäpanxa umana jakasiri alinakasa, uri uywanakasa llakiskañawa jiwaraski, chhaqhtaski. Jiwasanakaxa Quta Mama qullt’añatakixa kunsa luraskapxtana?

Qillqiri: Vitaliano Huanca Torrez, 06/29/2017

27 junio 2017

QULLCHANI UKJANA KATUNTANTANAKA KATUQT’APXANI

Foto: www.la-razon.com Llätunkani Chilina katuntatanaka 

Jichha urukamaxa khaya Chile markana ina ch’usata katuntata jist’antata llätunka markachiri masinakasaxa niyawa antutmuchutaxapxani sasawa Hector Arce irpirixa qhananchi. Kunaymana juchanakampi ina ch’usata k’arintata llätunkani jilatanakaxa, 100 uruwa uka marka Alto Ospicio sutini wati utana jist’antata t’aqhisiskapxi, ukhampachasa pasiri phachhanaxa antutmuchuñatakiwa qhananchawayapxäna, ukhamäñapatakixa niya 50.000 $us ch’uxña qullqi paylañapawa sapxarakitaynawa. Jichhaxa uka qullqixa wakicht’ayatapanxa, masurkamaxa janiwa churañjamäkataynati, jichhüruwa ukja qullqi marka masinakasa antutmuchxapxañapatakixa payllatäxani. Uka paylla katuqapxïpanxa marka masinakasaru katxasirinakaxa jank’akiwa antutmuchunxapxañapa. Ukhama sasaxa waljani irpirinakasawa qhananchapxaraki.
 
http://static.wixstatic.com
Ukhama arsutanaka phuqhasxipanxa Bolivia marka irpirinaka ukhamaraki katuntata wila masinakapampiwa Qullchani jisk’a markana katuqt’apxani. Ministro de Justicia Hector Arce irpirixa wara uruwa marka masi jilatanakaxa markasa uraqiru purinxapxani sataynawa. Jiwasa marka ministro irpirisaxa, Chile marka palla pallanakaxa –Pisiga markata apanisaxa Wara sutini wayq’ukamawa puriyanipxani– sataynawa. Niya Qullchani jisk’a markaru mantanxapxipana 9 marka masinakasaxa wali munasiña chuymampi katuqt’atäxapxchispa.
 
https://assets.metrolatam.com Katuntatanaka phamïllapawa
Chile markankiri arxatirinakampi irpirinakapampixa, lunthata, jisk’achasirinaka ukhamaraki illapaña yänaka apt’atawa mantanipxi sasawa k’arintapxatayna. Ukhama juchanaka apxatasaxa, kimsa mara jist’antaña amtapxatayna, uka amta jani phuqhañjamäpanxa Chile alismuchutapxañapawa sasina juchanchapxatayna. Janira markaparu kutt’asaxa 48,000 $us ch’uxña qullqi jaytawayapxañapatakiwa qhananchapxatayna. Bolivia marka awtunakampiwa contrabando apnaqirixa Chile markaru mantanipxi sasakiwa k’ari arunakampixa jisk’achapxatayna.
 
www.laprensa.com.bo Jupaxa Dr. Arce jilïriwa
Maysatuqitxa Rene Martinez, Ministerio de la Presidencia irpirixa, uka 9 marka masinakasaxa markasaru mantanipxani ukspachaxa markasa irpirinakawa katuqt’apxani, ukatxa wila masinakapampiwa jikisipxarakini.
Ukhama pani palla palla ukhamaraki paqallquni Aduana ukana irnaqirinakaxa achuqa phaxsi tunka llatunkani urukipanxa khaya qurpa uraqina katuntatapxatayna. Uka uruta jichha urukamaxa pataka uruxiwa, sasina irpirinakaxa qhananchapxi.
Aka yatiyaxa La Razon Digital 06/27/2017 ukana qhananchataru uñxatt’asa wakicht’ayatawa. (Qillqiri: Vitaliano Huanca Torrez).