08 agosto 2021

CRISTOBAL COLÓN UKA JAQINA UNÑAQAPA T’UNJAÑA MUNAPXI

 

Pasiri pä uru saraqkipana, lakani agosto phaxsina, pä waranqa pä tunka mayani maräkipana, Chukiyawu jach’a markana, Cristóbal Colón uka jaqina uñaqapwa t’unjaña yant’awayapxi mä tama aymara jila kullakanakaxa.

Sapa marawa amtasi pä uru saraqkipana lakani phaxsina “Revolución Agraria Productiva y Comunitaria” uka uru, nayra maranakasti “Día del Indio” ukhama sutimpi uñt’ata. Uka uruwa mä tama Aymara jila kullakanakaxa Cristóbal Colón uka jaqina unñaqapa t’unjawayaña yant’awapxi, aka Prado Chukiyawu markana. Combos apt’asita, pitas apt’asita kuna, mä aymara waynawa punchuni, jiskhuni, lluch’uni kuna, maya jalkatasina, Colón jaqina uñaqapata nasapwa k’ulaqawayi, ukatxa ch’iyara samimpiwa q’ala ajanu unñaqapxa jawsuwayi.

Cristóbal Colón uka jaqina unñqapaxa janiwa wakiskxaspati aka markana utt’ataskañapaki, janiwa jiwasana sarawisa jach’ankiti. Uka unñaqaxa, “colonización” anqaxa markata jani walt’awi amuyu utjnuqatwa qhanañchi markasanxa, sasawa markachirinakaxa phiñasita wali arst’awayapxi internet uksa tuqisa.


Yaqhipa Chukiyawu marka irpirinakaxa kamisarakisti ukhama yanxapxanisti sarakiwa arsuwayapxi. Uka “monumento” unñaqaxa wali jaya sarawiniwa, ukhamaraki Italia markana inaki luqt’atawa aka marakasaru, sasawa qhanañcht’awayi La Paz Alcaldía irpirinakaxa. Jichhaxa uka monumento unñaqa askichañaxa niya 56.000 bolivian qullqiwa wakisini, sasawa qhanañt’apxaraki.

Uka monumento unñaqaxa utt’ayatatanawa 1926 uka marana, avenida 16 de julio Chukiyawu markana, amtañaki kunjamatixa purinkana aksa uraqiru jach’a yampunakata lamar quta chiqa, 1492 uka marana.

Tunka payani uru saraqkipana octubre phaxsita, 1492 uka maranwa aka uraqi takt’i, India uka markaruwa purta sasina. Ukata jichhurunaka kamawa aka Awya Yala markachirinakaxa sutinchatana “Indio” sutimpi. Uka maranakatwa qalltawayi jani walin jaqañaxa aka Awya Yala uraqinxa. Ukata uksaruwa, español jaqinakaxa aka Awya Yala markanaka t’unjawayi, quri, qullqi q’ipsusiwayapxi, ukhamaraki achachila awichunakasana ch’amapa tukkhawayi Mina manqhanakana, Hacienda irnaqawinakana, Pongo, Mit’ani, Yanacona, ukhamaraki tukuta.

Uka jani walt’awinaka amtasawa aymara markachirinakaxa Cristobal Colón jaqina unñaqapxa t’unxawayaña munapxi.

Chiqasa, jichurunakanxa yaqha urunakankxtanwa, ukhamaraki, Estado Plurinacional sutimpi markana. Uka anqaxa markata jutiri jaqi unñaqanakaxa apthapitaxañapawa, inasa museo uta manqhanakaru imataxchispana jutiri pachanakana nayra pacha sarawinaka yatxatañataki kunjamsa q’ara jaqinakaxa aka markaru purinipxatana, ukanakaxa amuykipañakiskaspawa.

Jani ukhasti, wakisirakispawa jiwasa kasta jaqina unñaqapanaka sayt’ayaña, utt’ayaña markasa taypiru, markachirinakasana yatipxañapataki. Ukhamaraki, wakisiwa, yatxtawinaka qhanañchaña sarawisa tuqi.

 

L. Isaac Callizaya Limachi

Foto. Internet

0 comentarios:

Publicar un comentario