Nayriri urukipana
aka Lakani Phaxsi qalltkipana, pä waranqa pä tunka mayani marakipana, Cumana
markanxa apasiwayiwa suxtiri Mara Qhatu, ukhamaraki thuqt’awinaka uñacht’ayawi.
Cumana markaxa
jikxatasiwa Puerto Pérez municipio tuqina, Los Andes provinciana. Cumana
markaxa niya quta thiyana jikxatasiraki. Aka markachiqawa auto thakhixa mantawayi
Quwana, Qascachi, Qhiwaya uka markanakaru purt’añatakixa, ukhamaraki, Cuyawi,
Patapatani, Sucuto uksarusa maysa jalsüxa tuqisa purt’atarakispawa Qiwaya
markakama.
Cumana markaruxa Batallas,
Puerto Pérez Ch’ililaya marka uktsa tuqi, jani ukhasti Pucarani marka thaki chiqasa
purt’atarakispawa. Cumana markaruxa makhatt’añawa mä nayra qalata lurt’ata
chaka trakinjama. Uka Chakaxa, nayra Chiripa marka markachirinakana lurt’atawa
sasawa yaqhipa uksa tuqita yatxatirinakaxa sapxaraki. Jichhakamaxa auto
k’añaskunakasa uka chakanjamawa jalkatt’apxi Belén Yayes markata Cumana markakama,
ukhamaraki quta aynacha markanakaru purt’añatakisa.
Cumana markaxa
Distrito Sub Alcaldía ukhama utt’ataxarakiwa: Cumana Grande, Central Cumana,
Cumana Alta uka markanakampi Puerto Pérez municipio tuqina.
Cumana markanxa
wali suma sarawinakawa sarayataski. Nayra achachilanakana thuqt’awipanakapasa,
phust’awipanakapasa Cumana markanxa wali jach’anchayataskiwa. Ukhamarakiwa,
nayra laq’a achachilanakana qala utanakapasa uka qullu iramanakana sayaskiwa. Ukatwa
Cumana marka irpirinakaxa marka markachirinakampi chikt’ata amt’awayapxatayna
aka sarawinaka yaqha markanakaru uñacht’ayañataki. Aka wakichäwisti niya suxta
maranakawa apasiwayxaraki “Feria Anual – Danza y Música Aymara” ukhama sutimpi
uñt’ata, wakicht’ata llumpaqa/agosto Lakani Phaxsi qalltkipana.
Nayriri uru Lakani
phaxsi qalltkipanxa Cumana markanxa wali kusisiña urunwa. Wali alwatpachawa
markachirinakaxa mä jach’a qhathu ut’ayawayapxi. Uka qhathunsti, taqi kunarakiwa
utjana althapt’asiñataki. Kuna sawutanakasa, waña juyranakasa inapiniwa
qunurt’ayanxa. Ukhamaraki Qarachi, Mawri, pejerrey challwanakasa utjana alwa
tuqiruxa. Uka qhathunsti utjarakinawa taqi kasta uywanakasa aljañataki.
Jayp’u tuqiruxa
uñacht’awayatanwa maya maya markanakana phust’awinakapa, thuqt’awinakapa. Cumana
Alta, Qhanapata, ukhamaraki Sub Central Belén uka markanakaxa Chayawa Anata thuqu
uñacht’awayapxi. Aka thuqhusti, jallu pacha thuqt’awiwa, yapunakaru
chayawt’añataki. Ukatsi, Central Cumana markasti Chhikchhika thuqu
uñacht’ayaraki, ukhamaraki Cumana Alta markasti Niñula – Whiphiri uka thuqu uñacht’ayaraki.
Cumana grande uka
markasti Mineros uka thuqhuraki uñacht’ayapxi, kunatixa, Cumana markanxa wali
jach’a Q’athawa Qullu utji. Uka qullunwa yaqhipa markachirinakaxa irnaqt’apxaraki,
ukatawa uka Minero thuqhuxa uñacht’ayawayata.
Cumana Central
markaxa Waka Tinki uka thuqurakwa uñacht’awayapxi: “Turu turituy wakitay, warusa
turituy wakitay. Jawasa panqara turitu, ch’ixi panqara turitu ayayayay…” ukhama
sasawa mamanakasa wali jayllt’awayapxi ch’ixi wakanakasa, warusa wakanakasa
irpt’asita, yapa yapuchiriwa sasina.
Ukharusti, Cumana
Grande markawa wali sumapini uñacht’awayapxi Lakita Siku uka thuqhu. Wali suma
nayra isinakampi isthapt’ata, wali suma jach’a suri phuyunakampisa
k’achacht’ata ukhama. Ukatawa jupanakaru chhijllt’awayata mä suma payllawi
luqt’awayañataki.
Jilata Alberto
Mamani Sub Alcalde Distrito Cumana irpxarurixa wali taqi chuymampiwa jallallt’awayta
taqi markachirinakaru sasina arst’awayaraki. “Irnaqt’askakiñani phust’awisanaka,
thuqt’awisanaka, ukhamaraki turismo jach’anchayañataki. Aka Cumana markanxa
utjapxituwa niya pä tunka thuqt’awinaka, niya marpachawa tuqt’ataskaraki. Uka
thuqhunakaxa yatxat’ataskiwa, ukhamaraki Municipio tuqisa Kamachinakasa
apst’ataskarakiwa jani chhaqañapataki. Aka wakichawixa amt’atawa Aymara sarawi
uñacht’ayañataki… Ukhamaraki, amuykipt’ataskarakiniwa jutiri pachanakataki mä
Museo de Arte Plumario uta aka Cumana markana wakicht’añataki. Ukhamaraki,
inasa juk’ampi jach’a Phistiwalaxa wakicht’atachini jutiri octubre phaxsitaki
Distrito Cumana markana aniversariopataki”. Ukhama sasawa Sub Alcalde Alberto
Mamani jilata arst’awayi, jallallt’awayaraki qhitinakatixa Cumana markaru
purt’awayapki jila kullakanakaru.
Ukhamawa Cumana markana
qamart’wayatana. Niya Inti tatasa jalantkipana, Illampu Apu khunu achachilasa
walipini k’ajtanirakina Cumana markata uñtataxa.
L.
Isaac Callizaya Limachi










0 comentarios:
Publicar un comentario